Tin kinh tế - Đầu tư
Tính lại GDP: Những hệ quả gián tiếp
TBKTSG - 12 Tháng Chín 2019        -

Tổng cục Thống kê (TCTK) đã tiến hành đánh giá lại quy mô GDP của Việt Nam và cho biết đây là nhiệm vụ thường xuyên và định kỳ của bất kỳ một cơ quan thống kê quốc gia nào trên thế giới. Đánh giá lại quy mô GDP được thực hiện theo phương pháp sản xuất, vì vậy không phải là cách tính mới. Trước đó, năm 2013, TCTK đã thực hiện đánh giá lại quy mô GDP cho giai đoạn 2008-2012(1).

Lý giải cho sự cần thiết phải đánh giá lại, TCTK nêu mấy lý do, trong đó có nhằm đảm bảo theo thông lệ quốc tế và nguồn thông tin đầu vào phục vụ biên soạn chỉ tiêu GDP hàng năm (do trước đây?) chưa đầy đủ. Kết quả rà soát, đánh giá lại, TCTK nhận diện năm nhóm nguyên nhân chủ yếu làm tăng quy mô GDP, gồm: bổ sung thông tin điều tra; bổ sung thông tin từ hồ sơ hành chính; cập nhật lý luận mới hệ thống tài khoản quốc gia năm 2008; rà soát, cập nhật lại phân ngành kinh tế; và cập nhật cơ cấu kinh tế làm thay đổi hệ số chi phí trung gian và chỉ số giá của cả nước.

TCTK nêu ra ba nguyên tắc đánh giá lại quy mô GDP gồm đảm bảo tính toàn diện, đảm bảo tính thống nhất quy trình và phương pháp tính, và đảm bảo tính lịch sử và tính so sánh.

Ngoài ra, để biện minh cho việc đánh giá lại quy mô GDP, TCTK cho biết đã làm việc với chuyên gia IMF, tham vấn ý kiến của chuyên gia thống kê Liên hiệp quốc. Kết quả có thể tóm tắt là... cần thiết, phù hợp, tốt hơn...!

Số liệu cũ hóa ra... để cho có?

Ước tính GDP đầu người sau khi tính lại đạt 3.000 đô la Mỹ/năm, cao hơn 16% so với mức tính hiện tại là 2.590 đô la Mỹ/năm và quy mô của nền kinh tế Việt Nam giai đoạn 2011-2017, sau khi tính lại, tăng tới 25,4%. So với một số nước trên thế giới có sự đánh giá lại GDP mà TCTK nêu ra làm ví dụ, thì mức điều chỉnh của Việt Nam không phải là ngoại lệ, dù vẫn ở mức lớn nếu so với Trung Quốc, Mỹ, Đức, Ý (có GDP mới tăng với tỷ lệ một chữ số so với GDP cũ), và chỉ “thua” Nga, Bulgaria, Rumania và Croatia.

Điều đáng nói là năm nhóm nguyên nhân được TCTK nhận diện và ba nguyên tắc đánh giá lại quy mô nêu trên cho thấy các con số thống kê trước đây có chất lượng thấp, dựa trên phương pháp, tiêu chí không được cập nhật, nguồn thông tin, dữ liệu đầu vào không hoàn chỉnh, toàn diện, thống nhất, tin cậy...

Việc bổ sung thêm 76.000 doanh nghiệp(2), chiếm đến gần 11% tổng số 715.000 doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam(3), cho thấy ngoài những vấn đề nêu ở phần sau, việc điều tra, thống kê trước đây phải dựa rất nhiều vào điều tra mẫu và ước tính, suy đoán. Chưa hết, hệ thống tài khoản quốc gia SNA 2008 đã ra đời trước đợt điều chỉnh quy mô GDP năm 2013 nhưng điều rất lạ là TCTK dường như đã không áp dụng hệ thống này trong lần điều chỉnh đó mà đợi cho đến lần điều chỉnh này, mặc dù TCTK luôn nhấn mạnh sự phù hợp với chuẩn mực/thông lệ quốc tế của mình cả trước đây và hiện nay.

TCTK cũng biện minh cho việc tính lại GDP là không có sự thay đổi về phương pháp tính, vẫn theo phương pháp sản xuất nên không phải là cách tính mới. Tuy nhiên, cũng giống như khi làm toán số học, cùng phép tính cộng (tức cùng phương pháp tính), điều làm kết quả khác biệt là một đại lượng nào đó đã được định nghĩa lại và trở nên phình to hay nhỏ đi. Vì thế, tuy TCTK áp dụng cùng một phương pháp là phương pháp sản xuất, nhưng nếu trong phép tính GDP có nhiều đại lượng đã được điều chỉnh theo các phương pháp/định nghĩa/phạm vi mới thì về bản chất là đã tính GDP theo cách tính mới.

Nói cách khác, việc điều chỉnh quy mô GDP lần này nếu được coi là tất yếu, hợp lý, đúng đắn (cũng giống các lần tính lại trước đây) thì cũng đồng nghĩa với việc những con số thống kê liên quan trước đây cho đến tận thời điểm này chỉ là để cho có, mang tính tham khảo mà thôi. Và do những khiếm khuyết trên, việc đảm bảo tính lịch sử và tính so sánh sẽ không được... đảm bảo, bởi việc điều chỉnh lại các con số cũ sẽ lại phải dựa trên ước tính, suy đoán mà về bản chất có khác chi “nhào nặn” số liệu?

Thêm nhiều vấn đề

Một điểm “lạ” nữa là việc bỏ sót tới 76.000 doanh nghiệp đang hoạt động, bất chấp TCTK đã tiến hành các cuộc tổng điều tra, khảo sát qua các năm trước đây. Như vậy, có thể nói một bộ phận lớn doanh nghiệp đã bị/được “bỏ quên”, không kiểm soát được, dẫn đến không chỉ làm “thất thoát” một lượng lớn GDP mà còn làm cho một nguồn thu thuế tiềm năng lớn đã bị bỏ ngoài sổ sách, không chảy về ngân sách nhà nước. Do TCTK và Tổng cục Thuế đều trực thuộc Bộ Tài chính nên bộ này cần có trách nhiệm giải trình và có biện pháp khắc phục ngay.

Vấn đề lớn khác là cái hầu như ai cũng hiểu và nhiều người đã đề cập. Sự tăng lên của GDP theo cách tính mới không những không có ý nghĩa với người dân thường, mà còn có hại trực tiếp ở khía cạnh là, sẽ làm tăng đóng góp của Việt Nam cho các tổ chức quốc tế mà Việt Nam đang là thành viên. Câu hỏi được đặt ra là tại sao cứ phải tính lại GDP?

Mặc dù TCTK thừa nhận rằng (số liệu GDP mới) “phản ánh số liệu thấp hơn đối với nhiều chỉ tiêu tài chính/tài khóa: tỷ lệ thu ngân sách nhà nước so với GDP; tỷ lệ thuế so với GDP; tỷ lệ chi ngân sách nhà nước so với GDP; tỷ lệ bội chi ngân sách nhà nước so với GDP; tỷ lệ nợ công, nợ chính phủ và nợ nước ngoài so với GDP.

Sự thay đổi có thể cho thấy khả năng mở rộng dư địa cho thu ngân sách và thuế, cũng như chi tiêu và vay của Chính phủ”, nhưng TCTK có hướng xem nhẹ hậu quả này bằng lập luận không mấy thuyết phục rằng: “khả năng tác động là thấp vì trong thực tế thu ngân sách và thuế dựa trên thu thuế/phí, các tỷ lệ thu liên quan và được quy định bởi các văn bản pháp luật”.

Điều tai hại sẽ xảy ra khi các cơ quan chức năng không “đơn giản” như lập luận của TCTK, mà lại sốt sắng, chẳng hạn như so sánh mức nộp thuế trên GDP của Việt Nam với thế giới, vốn đã tụt giảm chỉ sau một đêm để “phát hiện” ra vẫn còn rất nhiều dư địa tăng thuế ở Việt Nam và kiến nghị cần tăng thuế ngay và luôn cho “phù hợp với thông lệ quốc tế”!

Một vấn đề lớn khác nữa liên quan đến tăng nợ công, tăng chi ngân sách, cũng với lý do mọi thứ còn thấp xa ngưỡng an toàn áp dụng trên thế giới, dù chuyện này cũng xảy ra chỉ sau một đêm.

Tuy nhiên, như đã thấy, GDP theo thống kê mới có tăng lên, một phần lớn nhờ “tính thêm” 76.000 doanh nghiệp bị bỏ sót, ngoài vòng kiểm soát trước đó, nên dư địa thu thêm cho ngân sách từ việc tính thêm này không có gì đảm bảo sẽ tăng tương ứng bởi đơn giản là không có gì đảm bảo là các cơ quan chức năng sẽ kiểm soát (và thu thuế) được 76.000 doanh nghiệp này. Nhiều khả năng chỉ có “bánh vẽ” là to lên mà thôi.

Tóm lại, chủ trương tính lại GDP đã bộc lộ thêm nhiều vấn đề và động cơ thực sự của nó. Mọi thủ thuật không xuất phát từ thực chất chỉ làm tăng thêm sự bất tín.

 
 
 
Tin nổi bật
 
 
 
Các chỉ số CK thế giới
Thị trường Chỉ số Thay đổi

Xem thêm
 
 
 

Hội sở

Địa chỉ: Số 72 Trần Hưng Đạo, Quận Hoàn Kiếm, Hà Nội
Điện thoại: (84-24) 3928 8080  -   Fax: (84-24) 3928 9888
Email: info-bvsc@baoviet.com.vn

Chi nhánh Hồ Chí Minh

Địa chỉ: Lầu 8, Tòa nhà Tập đoàn Bảo Việt, 233 Đồng Khởi, Quận 1, Tp.HCM
Điện thoại: (84-28) 3914 6888  -   Fax: (84-28) 3914 7999
Email: info.hcm@baoviet.com.vn